Сиз кутган суҳбат      Бош саҳифа

МИНОРАДАН УЛОҚТИРИЛГАН БАХШИ

Санъаткорэлнинг одами. Унинг ижодига холис баҳо берувчи ҳам шу халқ, шу тингловчи. Инсонлар қалбига йўл топиб, маънавий завқ улаша олган санъаткоргина чин маънода халқ артисти унвонига муносибдир. «Авазхон» фольклор-этнографик халқ ансамбли асосчиси, қирқ йилдан буён самарали ижод қилиб келаётган санъаткор, Ўзбекистон халқ бахшиси Қаландар НОРМАТОВ билан суҳбатимиз шу ҳақдаэлнинг эътибори ва ишончи хусусида бўлди.

МИНОРАДАН УЛОҚТИРИЛГАН БАХШИ

— Қилган хизматингга яраша халқинг ва давлатинг сени тақдирласа, санъаткорга бундан ортиқ бахт йўқ, — дейди бахши масрур бўлиб. — Мукофотнинг эса юки залворли. Уни олдингми, шунга яраша фидойилик кўрсатиш керак. Мен ҳаётим давомида жуда кўп устоз санъаткорларни кўрдим, ҳамсуҳбат бўлдим. Гарчи улар эл-юрт олқишига сазовор бўлса-да, халқ артисти унвони жуда кеч берилган вақтлар ҳам бўлди. Баъзи унвонга лойиқ санъаткорларимиз бу мақомга эришолмай ўтиб кетди. Аслида ҳақиқий санъат кишисига мухлиснинг олқиши ва меҳридан юксакроқ унвон борми?..

— Сизнинг наздингизда, халқ артисти қандай бўлиши керак? Бу олий мақомни оқлаш учун нималар талаб этилади?

— Санъаткорнинг нияти доимо яхшилик: тўй бўлсин, ғам бўлмасин. Элда яхши кун, тўй бўлса, унинг қозони қайнайди. Шундай экан, у ўз қўшиқларини санъат даражасида, маромига етказиб ижро этиши, халқнинг яхши кунларида холисона хизмат қилмоғи лозим.

Авваллари тўй-ҳашамларда устоз санъаткорлар даврада халққа ёқадиган сувора, насиҳат йўлидаги ашулаларни бир-икки соат айтгандан кейингина навбатни яллага беришарди. Ҳозир кузатиб турсам, ашулачи енгил-елпи қўшиқлар фоно­граммасидан бўлагини билмайди. Бундай ҳолатлар халқ артисти унвонини олган санъаткорларга умуман ярашмайди.

— Айтганингиздек, тўй-ҳашам, тадбирларда жонли ижрода куйлайдиган санъаткорларимиз жуда оз. Лекин халқимиз жонли ижронинг шайдоси. Шундай эмасми?

— Тўғри айтасиз, эл орасида ҳақиқий санъатни тушунадиган, қадрлайдиган инсонлар жуда кўп.

Бир тадбирда қатнашиб қолдим. Шунда санъаткорларни навбатга ёзаётган режиссёр менга: «Беринг ашулангизни, дискетингиз қани?», деб қолди. Мен ҳайрон бўлдим. «Дискетим  ичимда», дедим ярим ҳазил, ярим чин қилиб. «Мен жонли куйлайман. Халқни алдай олмайман, созандаларим ҳам ёнимда», дедим. У менга бир ўқрайиб қараб қўйди-да, индамади. Шу тадбирда жонли куйладим. Ўзим ҳам енгил тортдим, халқ ҳам қарсаклар билан мени олқишлади.

Халқимиз азал-азалдан санъаткорларга катта эҳтиром кўрсатиб келган. Оилада фарзанд дунёга келса, ота-она тўйига фалон санъаткорни олиб келаман, деб яхши ният қилади. Халқ назаридаги инсон енгил-елпи, тутуруқсиз ашула айтишдан ўзини тийиши, бачкана қилиқлар қилмаслиги керак. Ёнидаги созандалардан ҳам худди шуни талаб этиши айни муддао. Санъаткор маданият ходими, том маънода маданият тарқатувчи ҳамдир. Устозларим Комилжон Отаниёзов, Бола бахши санъаткор одоби ҳақида жуда кўп таълим беришган.

— Тўйлар ҳақида сўз очдингиз, бугун бу мавзу кўпчиликнинг диққат марказида. Ортиқча исрофгарчилик, дабдабабозликни бартараф этиш борасида турли фикрлар ва қарашлар билдирилмоқда. Сизнинг бу масалага ёндашувингиз қандай?

— Тўй қариндош, ошна-оғайниларни жипслаштирувчи, бир-бирига яқинлаштирувчи анъаналаримиздан бири. Мен тенгилар яхши билади, аввалги тўйлар сомон тўшалган кенг далада бўларди. Одамлар чордона қуриб ўтириб, санъаткорларнинг қўшиқларидан баҳраманд бўларди. Масхарабозлар, полвонлар томоша кўрсатарди. Олдинлари одамлар ҳовлисида ёки кўчада икки юз кишилик дастурхон ёзиб, оддийгина тўй беришарди.

Ҳозир ҳаддан зиёд исрофгарчилик ҳам бўляпти. Ҳатто, уч-тўрт хил таом тортилиб, ейилмай қолиб кетганининг ҳам кўп гувоҳи бўлганман. Тўйларимизни тартибли ўтказиш учун маҳалла оқсоқолини тўйларга масъул қилиб қўйиш ва уларнинг масъулиятини икки карра ошириш керак, деб ўйлайман. Дабдабага сарфланаётган харажатнинг ярмига ҳам камчиқим қилиб, чиройли тўй ўтказса бўлади. Ўша тежалган пул ёш оиланинг эртаси, бахт-саодати учун ишлатилса, нур устига нур.

— Хоразм азалдан буюк санъаткорларга бешик бўлган юрт. Ана шуларни ўйлаганингизда кўнглингиздан нелар кечади?

— Дарҳақиқат, Хоразм қадимдан эл таниган Эшвой бахши, Нуржон бахши, Оташ бахши, Сиёв бахши каби бахшилари юрти. Халқ ичида юрган ривоятларга қараганда, Эшвой бахши Хива хони саройида гўяндачилик қилар, ҳар куни оти билан Шовотдан Хивага қатнар экан. Бир куни Қўшкўпирнинг Тақирдовуқ деган жойида бир бева аёл фарзандига тўй қилаётган экан. «Бир созанда бўлса, қани эди... Эрим раҳматли тирик бўлганида Эшвой бахшини олдириб, соз қилдирарди», деб афсус чекибди. Шунда одамлар «ҳозир шу йўлдан Эшвой бахши Хивага ўтади, бир оғиз айтсангиз, йўқ демас», дейишибди. Аёл Эшвой бахшининг йўлини пойлаб, у етиб келгач, илтимос билдирибди. Эшвой бахши бева аёлнинг илтимосини қабул қилиб, тўйда икки соатлар соз қилиб берган экан.

Саройдаги базмга кечикиб борган Эшвой бахшини хон минорадан ташлаб ўлдиришга ҳукм қилибди. Эртасига ҳукм ижро қилинишини билган халқ миноранинг атрофига кўрпа-тўшак, ёстиқ, қўйингки, қўлига нима илинса, олиб бориб ташлашибди. Миноранинг чор атрофи халқ келтирган юмшоқ нарсалардан икки метр баландликка кўтарилибди.

Хон амри — вожиб. Бир муштипарнинг сўзини ерда қолдиролмагани учун хоннинг қаҳрига йўлиққан бахшини минорадан улоқтиришибди...

Аммо одамларнинг меҳри уни асраб қолган экан.

— Ҳақиқий ижодкор ўз устида ишлаши, доимий изланишда бўлиши унинг муваффақиятини таъминлайди. Сиз ҳам бу қоидага риоя қиласизми? 

— Бешикдан то қабргача илм изла, деганларидек ҳали ҳам изланишда, ўқиб-ўрганишдаман. Ҳозиргача ўн иккита достонни тўлиқ ҳолда халққа тақдим этган бўлсам, «Юсуфбек ва Аҳмадбек» достонини тез кунларда армуғон этиш ниятида юрибман. Асосий вақтим ана шу достонларни ўрганишга кетади, десам тўғри бўлади.

Ижодкор доим табиатдан илҳомланиб яшайди. Биз ҳам шу ниятда яхшидан ҳам, бахшидан ҳам боғ қолсин, деб икки гектар боғ ташкил қилдик. Четини пахса девор билан ўрадим. Катта ҳовуз қаздириб, теварак атрофига Хоразм гужумларидан ўтқаздим. Ҳозирда бу гужумлар катта дарахт бўлган. Чунки боғни ташкил этганимизга ҳам бу йил 23 йил тўлди. Оқ тут, балх тутлар, хуллас, меванинг ҳамма туридан бор. Санъатдан бўш пайтим бўлса, боғда ишлаш менга роҳат бағишлайди. Чорва молларим, қўй-қўзим, паррандаларим бор. Бир рўзғорга йил давомида зарур ҳамма маҳсулот мана шу боғимиздан чиқади.

— Инсон ортидан қолган боғ, қолаверса, комил фарзанд ва шогирдлар унинг номини абадийлаштирувчи давомчилари саналади. Нима дедингиз?

— Рост. Бироқ боғнинг ҳам қаровлиси эгасини улуғлайди. Иккинчидан, элимизда «Катта арава қаердан юрса, кичик арава ҳам шу ердан юради», деган мақол бор. Ҳақиқатан ҳам, бола тарбиянинг катта қисмини оилада, ота-онаси ва яқинларидан олади. Ота фарзанд тарбиясида қаттиққўл бўлгани маъқул. Унга ҳар бир қилган ишидан қайси ёмону қайси яхшилигини тушунтириши, буюрган ишини назорат қилиб бориши, керак пайти тергаб туриши фойдадан холи эмас. Фарзанд тарбиясида онанинг кўнгли ҳар доим юмшоқ бўлган. Бу ишда улар бирдай ҳаракат қилса, навниҳол тўғри ўсади. Худога шукр, фарзандларимиз оилада ўгитларимизни олиб, сўзимизни ерда қолдирмай, камол топаётганидан хурсандман. Ферузбек, Достонбек ва Машҳурбекларнинг санъатим давомчилари бўлаётганидан кўнглим тоғдай кўтарилади. Санъатга ошуфта бўлган инсондан ҳеч қачон ёмонлик чиқмайди.

Болтабой МАТҚУРБОНОВ

суҳбатлашди.




Ўхшаш мақолалар

Фарҳод АБДУЛЛАЕВ:  ИККОВИНИ ТАНЛАШДА ҲАМ АДАШМАГАНМАН

Фарҳод АБДУЛЛАЕВ: ИККОВИНИ ТАНЛАШДА ҲАМ АДАШМАГАНМАН

🕔14:24, 01.02.2018 ✔66

Ўзига хос қиёфа, овоз эгаси, комедик, драматик, трагедик ролларни бирдай меъёрига етказиб ижро этадиган санъаткор, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист Фарҳод Абдуллаев саҳифамизнинг бу галги меҳмони. Унинг актёр ва театр ҳақидаги фикрлари ҳам ўзига хос, такрорланмас...

Батафсил
«ХИВАКИ» ТАРИХДА ҚОЛГАНИ РОСТМИ?

«ХИВАКИ» ТАРИХДА ҚОЛГАНИ РОСТМИ?

🕔12:07, 11.01.2018 ✔132

ёхуд хом-хатала ашула билан халқ ҳузурига чиқаётганлар аслида кимлар?

Инсон ўз касбини нечоғли пухта эгалласа, унинг ипидан игнасигача билса, ҳаётдан оладиган завқи ҳам ўзгача бўлади. Атрофдагилар эса шунга яраша муносабат билдиради.

Батафсил
КУТИЛМАГАН СЮРПРИЗ

КУТИЛМАГАН СЮРПРИЗ

🕔14:01, 05.01.2018 ✔173

ёхуд 100 $га тушган қизиқувчанлик

Санъат ихлосмандлари Раметовлар деса, дарров ­Жумадулла, Саида, Азиз Раметовни кўз олдига келтиради. Чунки бу санъаткорлар оиласи яратган образлари билан ҳар бир хонадонга кириб боришга улгурди. Бугунги байрамона суҳбатимизни ана шу ижодкорлар оиласи даврасида уюштирдик.

Батафсил
Ҳаммасино кўриш

Сонларни танлаш

Пайшанба, 29-Декабр  
52 51 50 49 48 47 46
45 44 43 42 41 40 39
38 37 36 35 34 33 32
31 30 29 28 27 26 25
24 23 22 21 20 19 18
17 16

Ҳаммасини кўриш 

Кўп ўқилганлар

  • Фарҳод АБДУЛЛАЕВ:  ИККОВИНИ ТАНЛАШДА ҲАМ АДАШМАГАНМАН

    Фарҳод АБДУЛЛАЕВ: ИККОВИНИ ТАНЛАШДА ҲАМ АДАШМАГАНМАН

    Ўзига хос қиёфа, овоз эгаси, комедик, драматик, трагедик ролларни бирдай меъёрига етказиб ижро этадиган санъаткор, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист Фарҳод Абдуллаев саҳифамизнинг бу галги меҳмони. Унинг актёр ва театр ҳақидаги фикрлари ҳам ўзига хос, такрорланмас...

    ✔ 66    🕔 14:24, 01.02.2018
  • «ХИВАКИ» ТАРИХДА ҚОЛГАНИ РОСТМИ?

    «ХИВАКИ» ТАРИХДА ҚОЛГАНИ РОСТМИ?

    ёхуд хом-хатала ашула билан халқ ҳузурига чиқаётганлар аслида кимлар?

    Инсон ўз касбини нечоғли пухта эгалласа, унинг ипидан игнасигача билса, ҳаётдан оладиган завқи ҳам ўзгача бўлади. Атрофдагилар эса шунга яраша муносабат билдиради.

    ✔ 132    🕔 12:07, 11.01.2018
  • КУТИЛМАГАН СЮРПРИЗ

    КУТИЛМАГАН СЮРПРИЗ

    ёхуд 100 $га тушган қизиқувчанлик

    Санъат ихлосмандлари Раметовлар деса, дарров ­Жумадулла, Саида, Азиз Раметовни кўз олдига келтиради. Чунки бу санъаткорлар оиласи яратган образлари билан ҳар бир хонадонга кириб боришга улгурди. Бугунги байрамона суҳбатимизни ана шу ижодкорлар оиласи даврасида уюштирдик.

    ✔ 173    🕔 14:01, 05.01.2018
  • ЎҚИШДАН МАҚСАД — ХУЛОСА ЧИҚАРИШ

    ЎҚИШДАН МАҚСАД — ХУЛОСА ЧИҚАРИШ

    «Адабиёт — ҳаётни ўргатадиган мактаб. Бу мактабни билмай, китоб ўқимай туриб бахтли яшаб бўлмайди».

    Бугунги саҳифамизда китоб ва мутолаа маданияти ҳақида адабиётшунос-танқидчи, филология фанлари доктори, профессор Наим КАРИМОВнинг фикрларига қулоқ тутдик.

    ✔ 188    🕔 11:52, 21.12.2017
  • Гавҳар Зокирова:  «САБР ҚИЛАМАН, КЕТСА ҲАМ ҚАЙТИБ КЕЛАДИ»

    Гавҳар Зокирова:  «САБР ҚИЛАМАН, КЕТСА ҲАМ ҚАЙТИБ КЕЛАДИ»

    Турмуш ўртоғи билан оилавий ҳаётда ҳам, ишда ҳам елкадош бўлган аёллар унча кўп эмас. Айниқса, томошабин кўнглига йўл топиш каби мураккаб санъат соҳасида бундай ҳамнафаслик анча жиддий синовларда тобланиши аён.

    ✔ 266    🕔 12:11, 07.12.2017
Ҳаммасини кўриш 

Фойдали манбаалар