Бугуннинг гапи      Бош саҳифа

Вақт кимлигингизни фош этади

Бу фаранг мутафаккири Рене Декартнинг рақамларда ифодаланган қизиқ «статистика»си. 

Вақт кимлигингизни фош этади

Ҳаёт «саҳнаси»ни бироз зеҳн билан кузатсангиз, Декарт ҳазратларининг юқоридаги рақамлари анчайин аниқлигига ишонч ҳосил қилишингиз мумкин. Аёнки, ҳаётда «яхшилар», «ёмонлар» ва «бефарқлар» орасига қизил чизиқ тортиб, аниқ ажратиб қўйилмаган. Кўпинча ёмонлар «эзгулик» ниқобини тақиб оладилар. Бефарқлар уларга астойдил (тарози палласининг қаёққа босишига қараб) тарафдор бўлишади. Яхшиларга эса кўпинча «айбсиз айбдор» роли тегади...

Абадий савол

Жек Лондон ёзганидек, «фикр юрита олмайдиганлар ўзларини мутафаккир қилиб кўрсатадилар ва мустақил фикр юритадиганларнинг тақдирини ҳал қиладилар».

Шаҳзода Будда шундай деган экан: «Қарға каби сурбетларга, дағал, хира, бемулоҳаза, бузилган одамларга яшаш осон. Бироқ ҳаёти покиза, камтарин, ҳамиша софликни изловчи, ҳақиқатгўй, босиқ, фаросатли кишиларга яшаш қийин».

Савол туғилади: ақлли ва яхши инсонлар нега билимсиз ва ёмон кимсалардан доим азият чекадилар? Чунки фақат яхшиликни касб қилган эзгу ниятли инсонлар ёмонликка ёмонлик билан жавоб қайтаришга уқувсиз бўлишади. Қабиҳ одамга эса саховат ҳам, донишлик ҳам қабиҳлик бўлиб кўринади. Ифлосга ифлослик ёқади. Бинобарин, буюк бобомиз Амир Темур ҳазратлари айтганларидек, «Ҳаддан ташқари ширин бўлсанг, пашшага таланасан». Маълумки, пашшалар доимо кўплашиб ёпишади.

Умуман, эндиги сўзимиз «яхши» ва «ёмон» одамларнинг ўзаро муносабатлари ва абадий «жангу жадаллари» ҳақида ҳам эмас.

Хусусиятлардан холи

Драматург Ғафур Шермуҳаммаднинг Лаллай бова ҳақида бадиаси бор. Чироқчининг Чиялисида яшовчи Дўстмурод бованинг исми аҳли юрт тилида негадир «Лаллай» бўлиб кетган. Лаллай бова амалдор, меҳнат қаҳрамони ёки ҳеч бўлмаганда «ўқимишли» одам ҳам эмас. Шунчаки, болатабиат, далли-ғулли, умрида меҳнатдан бошқа нарсани кўрмаган, ҳеч қачон элдан айрилмаган, зинҳор бировни ранжитмаган жайдари бир одам. Бундайлар ҳар ерда топилади. Тўй-зиёфатлар, гап-гаштаклар ва шунга ўхшаш «обрўли» давраларда ҳеч ким уни эсламайди, аммо текин меҳнат қилиш керак бўлган пайтларда ҳамма Лаллай бовани йўқлаб қолади. Лаллай бова бундан зинҳор ранжимайди. Каттаю кичикка «амаки» деб мурожаат қилади. Менимча, агар Лаллай бова бўлмаса, Чиялида яшаш анча... зерикарли бўлиб қолса керак. Чунки тўй-маъраками, айниқса, қора меҳнат талаб этиладиган қудуқ қазиш, ҳашар каби издиҳомларда Лаллай бова эл-юртнинг «жони», эрмаги ва тап-тайёр беминнат дастёри бўлади.

Мен Лаллай бовани кўрмаганман. Кўриш шартми, ахир бадиани ўқиган заҳоти уни аниқ-тиниқ тасаввур қилган бўлсам. Қолаверса, исталган даврада Лаллай бова ҳақида сўз очсангиз, уни танимаган одамлар дарров ўз қишлоғи ёки маҳалласидаги худди ўшандай одам ҳақида гапириб кетишади. Чунки ҳамма жойнинг ўз Лаллайи бор. Шунинг учун бу одам ҳаммага таниш.

Лаллай бовада унча-мунча соғ одамлар ҳавас қилса бўладиган ижобий хислатлар бисёр. У ҳеч қачон бировнинг устидан ғийбат қилмайди, ҳеч қачон одамлар билан нималарнидир талашиб, ғижиллашмаган. Улар адоват, гина, кек, ҳасад, фитна, ғазаб... каби «онги соғлом» одамларга хос сон-саноқсиз хусусиятлардан холи бўлишади. Шунинг учун ҳам, гарчи ҳеч ким писанд этмаса-да, аслида ҳаммага қадрдон одамлар улар.

Тунов куни Ғафур Чиялига тўйга бориб келди. Кайфи жуда чоғ. Тўйда Лаллай бовасини кўрибди. «Бечора, анча қарибди, дейди. Бир чеккада ёлғиз ўзи палов еяпти. Олдига бориб, у ёқ-бу ёқдан анча гаплашган бўлдим. Ахир, у менинг қаҳрамоним-да. Лаллай бовани кино қиляпман».

Айтишича, киносценарий ёзишни бошлабди. Ҳозирданоқ бир таниқли актёр «Лаллай ролини мен ўйнайман», деб қисталанг қилаётганмиш. Шу ниятда, «диета» қилиб озиш, соч-соқолини ўстиришни бошлабди. Бир режиссёр эса мексикалик ҳамкасбларига «келаси йил кинофестивалга «Лаллай» деган «шедевр» кино олиб келаман», деб мақтаниб ҳам қўйганмиш...

Балки Лаллай бова ҳақидаги бўлажак кино чиндан ҳам муваффақиятли чиқар, чунки Лаллай бова ҳаммага «таниш» ва «қадрдон» одам. (Ҳатто ўша мексикаликларнинг ҳам «Мелиссио» деган ўз «Лаллай»и бор-ку!) Шу сабабли кино ўзгача иштиёқ билан ишланиши ва одамларга ёқишини тасаввур қилса бўлади. Бу кино қўша-қўша совринларни қўлга киритса ҳам ажабмас. Қарабсизки, қишлоғида тинчгина юрган Лаллай бованинг номи унинг ўзи мутлақо танимаган бир қанча одамларга жарақ-жарақ пул ва шуҳрат келтиради. Лаллай бованинг эса ҳеч нарсадан хабари йўқ. Билганида ҳам нима ўзгарарди?

Одамлар қалбидан  жой олиш учун

...Гоҳида ўйлаб қоламан: теварак-атрофимизда ақлли-ҳушли, тўкис, «олий маълумотли» инсонлар кўп. Турли тоифадаги амалдорлар ва раҳбарлар ҳам бисёр. Амал курсисида ўтирганларида одамлар уларга итоатда бўлиб, «ҳурмат» қилишади. Оддий гаплари салкам «ҳикмат» сифатида қабул қилинади. (Айтган ҳангомаси кулгили бўлмаса-да, кўздан ёш чиққудек кулади!) Уларнинг аксарияти ҳаётда силлиққина яшаб, нафақага чиқади. Шундан сўнг баъзан буткул унутилиб, беному нишон йўқолади...

Жамоа аҳли ҳар кимни ҳам худди Лаллай бовадек беғубор хотира билан эслайдими? Режиссёрлар улар ҳақида кино қилиш учун ўзаро талашадиларми? Умуман, ҳамманинг умри худди Лаллай каби... одамларга беғараз хизматда, сермазмун ўтяптимикин?

Буёғига, ўзингиздан қолар гап йўқ.

Демак, ҳаётда юксак мартабалар ва имтиёзларга эришиш бошқа, Лаллай бовадек беғараз, эл хизматида яшаб ўтиш бутунлай бошқа нарсалар экан. Умрни беҳуда ўтказмаслик, эл назарига тушиш ва одамлар қалбидан жой олиш учун кези келганда, мансабдор ёки бадавлат бўлиш ҳам шарт эмас...

Қишлоғимиздаги донишманд кексалардан бири шу байтни кўп такрорлагич эди:

 

Одамийнинг насли бирдур,

ҳар бирининг фарқи бор,

Бири олтин, бири балчиқ  – 

ҳар бирининг нархи бор...

 

Мана, гапнинг индаллоси қаерда. Ҳар не бўлганида ҳам инсоннинг асл баҳоси бойлик ва мансаб билан ҳам ўлчанмайди. Вақт  —  энг олий ҳакам!

 

Бахтиёр ҲАЙДАРОВ




Ўхшаш мақолалар

КЎНГИЛДАН ЧИҚҚАН ҲАДЯ

КЎНГИЛДАН ЧИҚҚАН ҲАДЯ

🕔23:13, 29.08.2019 ✔253

йўлдан оздириши ҳам, тўғри йўлга бошлаши ҳам мумкин

Батафсил
ЯНА ФАРЗАНД ТАРБИЯСИ ҲАҚИДА

ЯНА ФАРЗАНД ТАРБИЯСИ ҲАҚИДА

🕔23:09, 29.08.2019 ✔260

Ижтимоий тармоқлар ҳаётимизнинг бир бўлагига айланиб бўлди. Афсуски, уни назорат қилиш, фойдаланишни чеклаш билан иш битмайди. Шу боис, бу макон яхши-ёмон, керакли-кераксиз, фойдали-фойдасиз маълумотлар билан тўлиб боряпти. Тармоқлар акс-садоси расмий оммавий ахборот воситаларида, керак бўлса, хорижий матбуотда ҳам кўриниб турибди. Бир муддат олдин юртимиздаги таълим муассасаларида бўлаётган кўнгилсизликлар, ўқитувчи ва ўқувчининг тортишуви акс этган тасвирлар тарқалгани ва бу кўплаб фикр-мулоҳазаларга сабаб бўлгани ҳам бор гап.

Батафсил
РАҲБАРЛИК МАСЪУЛИЯТИ, ИНСОНИЙЛИК БУРЧИНГИЗНИ БАЖАРЯПСИЗМИ?

РАҲБАРЛИК МАСЪУЛИЯТИ, ИНСОНИЙЛИК БУРЧИНГИЗНИ БАЖАРЯПСИЗМИ?

🕔20:31, 08.08.2019 ✔352

Фуқароларнинг мурожаатлари билан ишлашга муносабат ўзгарганини барчамиз кўриб, ҳис қилиб турибмиз. Бошқача айтганда, кўп вақт ёпиқ турган, биров тақиллатса-да очилмаган эшиклар бугун очилди. Раҳбарлар аҳоли билан юзма-юз мулоқот қилиш, уларни эшитиш, дардларини тинглаб, унга даво топишни ўрганмоқда.
 

Батафсил
Ҳаммасино кўриш

Сонларни танлаш

Пайшанба, 29-Декабр  
52 51 50 49 48 47 46
45 44 43 42 41 40 39
38 37 36 35 34 33 32
31 30 29 28 27 26 25
24 23 22 21 20 19 18
17 16

Ҳаммасини кўриш 

Кўп ўқилганлар

  • КЎНГИЛДАН ЧИҚҚАН ҲАДЯ

    КЎНГИЛДАН ЧИҚҚАН ҲАДЯ

    йўлдан оздириши ҳам, тўғри йўлга бошлаши ҳам мумкин

    ✔ 253    🕔 23:13, 29.08.2019
  • ЯНА ФАРЗАНД ТАРБИЯСИ ҲАҚИДА

    ЯНА ФАРЗАНД ТАРБИЯСИ ҲАҚИДА

    Ижтимоий тармоқлар ҳаётимизнинг бир бўлагига айланиб бўлди. Афсуски, уни назорат қилиш, фойдаланишни чеклаш билан иш битмайди. Шу боис, бу макон яхши-ёмон, керакли-кераксиз, фойдали-фойдасиз маълумотлар билан тўлиб боряпти. Тармоқлар акс-садоси расмий оммавий ахборот воситаларида, керак бўлса, хорижий матбуотда ҳам кўриниб турибди. Бир муддат олдин юртимиздаги таълим муассасаларида бўлаётган кўнгилсизликлар, ўқитувчи ва ўқувчининг тортишуви акс этган тасвирлар тарқалгани ва бу кўплаб фикр-мулоҳазаларга сабаб бўлгани ҳам бор гап.

    ✔ 260    🕔 23:09, 29.08.2019
  • РАҲБАРЛИК МАСЪУЛИЯТИ, ИНСОНИЙЛИК БУРЧИНГИЗНИ БАЖАРЯПСИЗМИ?

    РАҲБАРЛИК МАСЪУЛИЯТИ, ИНСОНИЙЛИК БУРЧИНГИЗНИ БАЖАРЯПСИЗМИ?

    Фуқароларнинг мурожаатлари билан ишлашга муносабат ўзгарганини барчамиз кўриб, ҳис қилиб турибмиз. Бошқача айтганда, кўп вақт ёпиқ турган, биров тақиллатса-да очилмаган эшиклар бугун очилди. Раҳбарлар аҳоли билан юзма-юз мулоқот қилиш, уларни эшитиш, дардларини тинглаб, унга даво топишни ўрганмоқда.
     

    ✔ 352    🕔 20:31, 08.08.2019
  • УЙЛАНАЁТГАН ЎҒЛИНГМИ Ё ҲАКАЛАК ОТГАН НАФСИНГ?

    УЙЛАНАЁТГАН ЎҒЛИНГМИ Ё ҲАКАЛАК ОТГАН НАФСИНГ?

    Бир аёлни биламан. Ўзининг наздидаги яхши келин излаб қарийб уч йилдан буён маҳаллама-маҳалла, шаҳарма-шаҳар кезади. Албатта, яхши қизлар кўп, жудаям кўп. Аммо у аёлнинг ўзига хос мезонлари бор. Ана шу «мезон»ларга мосини қидиради, излайди. Бу қандай мезонлар экан, дейсизми? Марҳамат, унда эшитинг.

    ✔ 395    🕔 12:41, 02.08.2019
  • НАРХЛАР ЎЙИНИ унинг ортида кимлар турибди?

    НАРХЛАР ЎЙИНИ унинг ортида кимлар турибди?

    Бозорларимизда дала-дўконлари ташкил этилгани айни муддао бўлди. Олибсотарларга ялиниб ўтирмай сабзи-пиёз дейсизми, картошка ёки карам дейсизми, тарозига торттириб, пулини тўлаб олиб кетаверасиз. Қўл ҳақи уриб қолса ҳам олибсотарларникидан анча арзон. Аммо, бу дала-дўконларида камчилик йўқ, дегани эмас.

    ✔ 199    🕔 12:39, 02.08.2019
Ҳаммасини кўриш 

Фойдали манбаалар