Бугуннинг гапи      Бош саҳифа

Вақт кимлигингизни фош этади

Бу фаранг мутафаккири Рене Декартнинг рақамларда ифодаланган қизиқ «статистика»си. 

Вақт кимлигингизни фош этади

Ҳаёт «саҳнаси»ни бироз зеҳн билан кузатсангиз, Декарт ҳазратларининг юқоридаги рақамлари анчайин аниқлигига ишонч ҳосил қилишингиз мумкин. Аёнки, ҳаётда «яхшилар», «ёмонлар» ва «бефарқлар» орасига қизил чизиқ тортиб, аниқ ажратиб қўйилмаган. Кўпинча ёмонлар «эзгулик» ниқобини тақиб оладилар. Бефарқлар уларга астойдил (тарози палласининг қаёққа босишига қараб) тарафдор бўлишади. Яхшиларга эса кўпинча «айбсиз айбдор» роли тегади...

Абадий савол

Жек Лондон ёзганидек, «фикр юрита олмайдиганлар ўзларини мутафаккир қилиб кўрсатадилар ва мустақил фикр юритадиганларнинг тақдирини ҳал қиладилар».

Шаҳзода Будда шундай деган экан: «Қарға каби сурбетларга, дағал, хира, бемулоҳаза, бузилган одамларга яшаш осон. Бироқ ҳаёти покиза, камтарин, ҳамиша софликни изловчи, ҳақиқатгўй, босиқ, фаросатли кишиларга яшаш қийин».

Савол туғилади: ақлли ва яхши инсонлар нега билимсиз ва ёмон кимсалардан доим азият чекадилар? Чунки фақат яхшиликни касб қилган эзгу ниятли инсонлар ёмонликка ёмонлик билан жавоб қайтаришга уқувсиз бўлишади. Қабиҳ одамга эса саховат ҳам, донишлик ҳам қабиҳлик бўлиб кўринади. Ифлосга ифлослик ёқади. Бинобарин, буюк бобомиз Амир Темур ҳазратлари айтганларидек, «Ҳаддан ташқари ширин бўлсанг, пашшага таланасан». Маълумки, пашшалар доимо кўплашиб ёпишади.

Умуман, эндиги сўзимиз «яхши» ва «ёмон» одамларнинг ўзаро муносабатлари ва абадий «жангу жадаллари» ҳақида ҳам эмас.

Хусусиятлардан холи

Драматург Ғафур Шермуҳаммаднинг Лаллай бова ҳақида бадиаси бор. Чироқчининг Чиялисида яшовчи Дўстмурод бованинг исми аҳли юрт тилида негадир «Лаллай» бўлиб кетган. Лаллай бова амалдор, меҳнат қаҳрамони ёки ҳеч бўлмаганда «ўқимишли» одам ҳам эмас. Шунчаки, болатабиат, далли-ғулли, умрида меҳнатдан бошқа нарсани кўрмаган, ҳеч қачон элдан айрилмаган, зинҳор бировни ранжитмаган жайдари бир одам. Бундайлар ҳар ерда топилади. Тўй-зиёфатлар, гап-гаштаклар ва шунга ўхшаш «обрўли» давраларда ҳеч ким уни эсламайди, аммо текин меҳнат қилиш керак бўлган пайтларда ҳамма Лаллай бовани йўқлаб қолади. Лаллай бова бундан зинҳор ранжимайди. Каттаю кичикка «амаки» деб мурожаат қилади. Менимча, агар Лаллай бова бўлмаса, Чиялида яшаш анча... зерикарли бўлиб қолса керак. Чунки тўй-маъраками, айниқса, қора меҳнат талаб этиладиган қудуқ қазиш, ҳашар каби издиҳомларда Лаллай бова эл-юртнинг «жони», эрмаги ва тап-тайёр беминнат дастёри бўлади.

Мен Лаллай бовани кўрмаганман. Кўриш шартми, ахир бадиани ўқиган заҳоти уни аниқ-тиниқ тасаввур қилган бўлсам. Қолаверса, исталган даврада Лаллай бова ҳақида сўз очсангиз, уни танимаган одамлар дарров ўз қишлоғи ёки маҳалласидаги худди ўшандай одам ҳақида гапириб кетишади. Чунки ҳамма жойнинг ўз Лаллайи бор. Шунинг учун бу одам ҳаммага таниш.

Лаллай бовада унча-мунча соғ одамлар ҳавас қилса бўладиган ижобий хислатлар бисёр. У ҳеч қачон бировнинг устидан ғийбат қилмайди, ҳеч қачон одамлар билан нималарнидир талашиб, ғижиллашмаган. Улар адоват, гина, кек, ҳасад, фитна, ғазаб... каби «онги соғлом» одамларга хос сон-саноқсиз хусусиятлардан холи бўлишади. Шунинг учун ҳам, гарчи ҳеч ким писанд этмаса-да, аслида ҳаммага қадрдон одамлар улар.

Тунов куни Ғафур Чиялига тўйга бориб келди. Кайфи жуда чоғ. Тўйда Лаллай бовасини кўрибди. «Бечора, анча қарибди, дейди. Бир чеккада ёлғиз ўзи палов еяпти. Олдига бориб, у ёқ-бу ёқдан анча гаплашган бўлдим. Ахир, у менинг қаҳрамоним-да. Лаллай бовани кино қиляпман».

Айтишича, киносценарий ёзишни бошлабди. Ҳозирданоқ бир таниқли актёр «Лаллай ролини мен ўйнайман», деб қисталанг қилаётганмиш. Шу ниятда, «диета» қилиб озиш, соч-соқолини ўстиришни бошлабди. Бир режиссёр эса мексикалик ҳамкасбларига «келаси йил кинофестивалга «Лаллай» деган «шедевр» кино олиб келаман», деб мақтаниб ҳам қўйганмиш...

Балки Лаллай бова ҳақидаги бўлажак кино чиндан ҳам муваффақиятли чиқар, чунки Лаллай бова ҳаммага «таниш» ва «қадрдон» одам. (Ҳатто ўша мексикаликларнинг ҳам «Мелиссио» деган ўз «Лаллай»и бор-ку!) Шу сабабли кино ўзгача иштиёқ билан ишланиши ва одамларга ёқишини тасаввур қилса бўлади. Бу кино қўша-қўша совринларни қўлга киритса ҳам ажабмас. Қарабсизки, қишлоғида тинчгина юрган Лаллай бованинг номи унинг ўзи мутлақо танимаган бир қанча одамларга жарақ-жарақ пул ва шуҳрат келтиради. Лаллай бованинг эса ҳеч нарсадан хабари йўқ. Билганида ҳам нима ўзгарарди?

Одамлар қалбидан  жой олиш учун

...Гоҳида ўйлаб қоламан: теварак-атрофимизда ақлли-ҳушли, тўкис, «олий маълумотли» инсонлар кўп. Турли тоифадаги амалдорлар ва раҳбарлар ҳам бисёр. Амал курсисида ўтирганларида одамлар уларга итоатда бўлиб, «ҳурмат» қилишади. Оддий гаплари салкам «ҳикмат» сифатида қабул қилинади. (Айтган ҳангомаси кулгили бўлмаса-да, кўздан ёш чиққудек кулади!) Уларнинг аксарияти ҳаётда силлиққина яшаб, нафақага чиқади. Шундан сўнг баъзан буткул унутилиб, беному нишон йўқолади...

Жамоа аҳли ҳар кимни ҳам худди Лаллай бовадек беғубор хотира билан эслайдими? Режиссёрлар улар ҳақида кино қилиш учун ўзаро талашадиларми? Умуман, ҳамманинг умри худди Лаллай каби... одамларга беғараз хизматда, сермазмун ўтяптимикин?

Буёғига, ўзингиздан қолар гап йўқ.

Демак, ҳаётда юксак мартабалар ва имтиёзларга эришиш бошқа, Лаллай бовадек беғараз, эл хизматида яшаб ўтиш бутунлай бошқа нарсалар экан. Умрни беҳуда ўтказмаслик, эл назарига тушиш ва одамлар қалбидан жой олиш учун кези келганда, мансабдор ёки бадавлат бўлиш ҳам шарт эмас...

Қишлоғимиздаги донишманд кексалардан бири шу байтни кўп такрорлагич эди:

 

Одамийнинг насли бирдур,

ҳар бирининг фарқи бор,

Бири олтин, бири балчиқ  – 

ҳар бирининг нархи бор...

 

Мана, гапнинг индаллоси қаерда. Ҳар не бўлганида ҳам инсоннинг асл баҳоси бойлик ва мансаб билан ҳам ўлчанмайди. Вақт  —  энг олий ҳакам!

 

Бахтиёр ҲАЙДАРОВ




Ўхшаш мақолалар

«Черняевка» эмас,  Ғишткўприк десак нима бўлади?

«Черняевка» эмас, Ғишткўприк десак нима бўлади?

🕔17:35, 13.12.2018 ✔14

Аслида тил ҳам тирик жон. У ҳам эркин нафас олиши, муттасил ривожланиб бориши керак.

Батафсил
Устозми ёки «…вич»?!

Устозми ёки «…вич»?!

🕔17:34, 13.12.2018 ✔16

Шўролар замонида ота исмига «…вич» қўшиб айтиш қоидаи қонунга айланган эди. Айниқса, раҳбарман деган борки (шу жумладан, ташкилот ва идора ходимларини ҳам), унга фалончи писмадончиевич деб, мурожаат қилинмаса, осмон узилиб ерга тушарди. ​​​​​​​

Батафсил
Биз йўқотган гавҳарлар қанча?

Биз йўқотган гавҳарлар қанча?

🕔16:18, 29.11.2018 ✔62

Нега маданий мерос объектларини таъмирлаш ва муҳофаза қилишга етарли миқдорда маблағ ажратилган бўлишига қарамасдан улардан самарали фойдаланиш ва тўлиқ ўзлаштиришда камчиликлар мавжуд?

Батафсил
Ҳаммасино кўриш

Сонларни танлаш

Пайшанба, 29-Декабр  
52 51 50 49 48 47 46
45 44 43 42 41 40 39
38 37 36 35 34 33 32
31 30 29 28 27 26 25
24 23 22 21 20 19 18
17 16

Ҳаммасини кўриш 

Кўп ўқилганлар

  • «Черняевка» эмас,  Ғишткўприк десак нима бўлади?

    «Черняевка» эмас, Ғишткўприк десак нима бўлади?

    Аслида тил ҳам тирик жон. У ҳам эркин нафас олиши, муттасил ривожланиб бориши керак.

    ✔ 14    🕔 17:35, 13.12.2018
  • Устозми ёки «…вич»?!

    Устозми ёки «…вич»?!

    Шўролар замонида ота исмига «…вич» қўшиб айтиш қоидаи қонунга айланган эди. Айниқса, раҳбарман деган борки (шу жумладан, ташкилот ва идора ходимларини ҳам), унга фалончи писмадончиевич деб, мурожаат қилинмаса, осмон узилиб ерга тушарди. ​​​​​​​

    ✔ 16    🕔 17:34, 13.12.2018
  • Биз йўқотган гавҳарлар қанча?

    Биз йўқотган гавҳарлар қанча?

    Нега маданий мерос объектларини таъмирлаш ва муҳофаза қилишга етарли миқдорда маблағ ажратилган бўлишига қарамасдан улардан самарали фойдаланиш ва тўлиқ ўзлаштиришда камчиликлар мавжуд?

    ✔ 62    🕔 16:18, 29.11.2018
  • Йил олимлари маълум,  улар кимлар?

    Йил олимлари маълум, улар кимлар?

    Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Нидерландиянинг илм-фанга ихтисослашган Elsevier нашриёт компанияси билан биргаликда дунёнинг йирик илмий-таҳлилий маълумотлар базаси бўлган Scopus статистикаси бўйича самарали фаолият юритаётган ўзбекистонлик етакчи олимлар номларини эълон қилди.

    ✔ 46    🕔 16:17, 29.11.2018
  • Вақт кимлигингизни фош этади

    Вақт кимлигингизни фош этади

    Бу фаранг мутафаккири Рене Декартнинг рақамларда ифодаланган қизиқ «статистика»си. 

    ✔ 77    🕔 19:02, 22.11.2018
Ҳаммасини кўриш 

Фойдали манбаалар