Китоб бу — мўъжиза      Бош саҳифа

Бахт учун кураш

Халқимиз орасида «Кундошлик уйда кунда жанжал», – деган ибора юради. Бу ниҳоятда ўйлаб топилган гап. Чунки кундошлар бир уйда яшаса, кунора бўлмаса ҳам, ҳафтада, ойда оилада жанжал чиқиши табиий.

Бахт учун кураш

Севимли ёзувчимиз Абдулла Қодирий «Ўткан кунлар» романида ўзбек миллатининг ҳаёт тарзи, кундошлар орасидаги низолар ва уларнинг салбий оқибатларини акс эттирган. Асардаги тасвирларга кўра, Юсуфбек ҳожи агар икки келин ўртасида гап ўтганини кўрса, Кумуш ва Зайнабни ўз олдига чақириб, насиҳат қилади. Бундай ҳолларда Юсуфбек ҳожи, аввало, Кумушдан хафа бўлиб: «Ойим, ҳар нима сиз каттасиз, Зайнаб ёш, каттадан кичикка шафқат лозим, мундоғ яхши эмас!», – деган гапларни айтади. Сўнгра Зайнабга ҳам насиҳатлар бериб, «кейин иккисини дуо қилиб, бир-бирига салом» бердиради. Романдаги ҳар бир қаҳрамоннинг ўз қиёфаси мавжуд бўлиб, биз шундан Зайнаб образига тўхталиб ўтишни лозим топдик.

Абдулла Қодирий Олим понсадбошининг қизи Зайнаб портретини чизар экан: «Ўн етти ёшлар чамалиқ, кулча юзлик, оппоққина, ўртача ҳуснлик», – деб таърифлайди. Зайнаб тақдир ҳукми ва ота-оналарнинг орзуси билан Отабекнинг суймаган хотинига айланади.

Романни ўқиб бўлгач ҳар бир китобхонда Кумушга нисбатан меҳр-муҳаббат ва ачиниш ҳисси-ю, Зайнабга нисбатан нафрат туйғуси пайдо бўлади. Тасаввур қилиб кўрайликчи, Зайнаб образи йўқ бўлганда қандай бўларди? Ўйлашимизча, бу ҳолатда романнинг таъсирчанлиги йўқоларди. Мен ҳам «Ўткан кунлар»ни ўқиганимда қалбимда Зайнабга нисбатан наф­рат туйғуси пайдо бўлган эди. Аммо унинг ўрнига ўзини қўйиб кўрган, унинг қалбидаги кечинмаларни чинакамига ҳис қилган инсонгина уни тўғри тушуниши мумкин. Чунки унинг ҳам аёл сифатида севишга ва севилишга ҳаққи бор эди.

Кумушнинг Тошкентда қолгани Зайнаб учун нечоғлик оғир эканини сезиш қийин эмас. Кумуш келган кунданоқ Отабек жонланади, Юсуфбек ҳожининг «Марғилонда шундай келинимиз бор экан, билмай юрган эканмиз», деган сўзлари Зайнабга қанчалик оғир ботганини тасаввур қилиб кўринг. Бу пайтда Ўзбек ойимнинг ҳам Зайнабга нисбатан муносабати ўзгаради. Зайнаб ўтирса ўпоқ, турса сўпоқ, ундан фақат хато ва камчиликлар ахтаради. Ҳамманинг тилида Кумуш бўлиб қолади. Кумуш ва Зайнаб ўртасидаги ўзаро низолар ҳам Отабекни қийин аҳволга солиб қўяди. Отабекнинг бу можаролар давом этаверса, иккалаларингдан битталарингнинг жавобларингни бераман, деган аччиқ сўзлари Зайнабга қаттиқ таъсир қилади. Чунки Зайнаб биларди, Отабек Кумушни қанчалик севишини. Отабекнинг бу гаплари худди Зайнабга қаратилган ўқдек туюлар эди.

Айниқса, Зайнабнинг жавобсиз севги аламида ўртаниб, севмаган одами Отабек қучоғига ўзини ташлаб, жонсиз ҳайкални ўпиб, қучоқлаб ёлворишлари манзарасини ўқиганимизда унга ҳақиқатдан ачиниш ҳисси кучаяди. Отабек ота-онасининг орзусига ўз таъбирича жонсиз ҳайкал бўлиб ризолик берганини эслаймиз. Кундошлик муҳитида яшаган оғир-босиқ Зайнаб, опаси Хушрўй сўзлари билан аста-секин қасоскорга айлана боради ва Кумушга заҳар бериш даражасига етади. Зайнабнинг кўнглига ғулғула солган Хушрўй ҳам маълум маънода Кумушнинг ўлимига сабабчи. Аммо Қодирий Хушрўйни ошкора қораламайди. Уни Зайнабдан тубдан фарқ қилишини, ҳаёт тарзини, ички ва ташқи қиёфасини чизиб беради. Бировнинг оиласини бузилишига қурилган «бахт»ни чинакам бахт деб бўлмайди. Хусусан, Хушрўйнинг ҳам ҳаёти шундай бахт эвазига қурилган ҳаёт эди. Қодирий шу тасвирлар орқали ўзбек аёлларининг мураккаб ҳаёт йўлларини, ундаги ҳар хил зиддиятларни реал тарзда очиб беради ва бу асарнинг ҳаққонийлигини янада кучайтирган.

Зайнабни биз ўз бахти учун курашган аёл сифатида кўришимиз мумкин. Чунки ҳар бир аёл бахтли яшашни, севишни, севилишни хоҳлайди. Суймаган ёри хонадонида севилмай яшаш Зайнабнинг изтиробларини дақиқадан соатга, соатдан эса кунга кўпайтираверади. Бахти учун курашган Зайнаб ўзи билмаган ҳолда Кумушнинг овқатига заҳар қўшади ва бу қилган иши хато эканлигини ўйлаб, охири телбага айланади. Абдулла Қодирий «Ўткан кунлар» романи билан ўзбек оилаларининг ҳаётини, кундошлик муносабатларини реал тарзда очиб берган.

 

Мафтуна НОРҚУЛОВА




Ўхшаш мақолалар

КАМБАҒАЛЛИКНИНГ АСЛ МОҲИЯТИ

КАМБАҒАЛЛИКНИНГ АСЛ МОҲИЯТИ

🕔22:58, 29.08.2019 ✔1194

Буюк ёзувчилардан бири Фёдор Михайлович Достоевский инсон руҳиятини ёритувчи салмоқли асарлари билан жаҳон адиблари қаторидан ўрин олди. Унинг умуминсоний қадриятларни тараннум этувчи, миллат ҳаёти, турмуш тарзини, меҳр-муҳаббат, садоқат, элпарварлик, меҳнатсеварликни тараннум этувчи асарлари аллақачон китобхонлар кўнглидан жой олиб улгурган.

Батафсил
Бахт учун кураш

Бахт учун кураш

🕔18:43, 11.07.2019 ✔1346

Халқимиз орасида «Кундошлик уйда кунда жанжал», – деган ибора юради. Бу ниҳоятда ўйлаб топилган гап. Чунки кундошлар бир уйда яшаса, кунора бўлмаса ҳам, ҳафтада, ойда оилада жанжал чиқиши табиий.

Батафсил
Кутубхона туманларда ҳам бўлади

Кутубхона туманларда ҳам бўлади

🕔11:27, 14.06.2019 ✔1384

Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхона қошида 186 та туман (шаҳар) ахборот-кутубхона марказлари ташкил этилади. Бу «Ўзбекистон Республикаси аҳолисига ахборот-кутубхона хизмати кўрсатишни янада такомиллаштириш тўғрисида»ги Президент Қарорида белгилинган.

Батафсил
Ҳаммасино кўриш

Сонларни танлаш

Пайшанба, 29-Декабр  
52 51 50 49 48 47 46
45 44 43 42 41 40 39
38 37 36 35 34 33 32
31 30 29 28 27 26 25
24 23 22 21 20 19 18
17 16

Ҳаммасини кўриш 

Кўп ўқилганлар

  • КАМБАҒАЛЛИКНИНГ АСЛ МОҲИЯТИ

    КАМБАҒАЛЛИКНИНГ АСЛ МОҲИЯТИ

    Буюк ёзувчилардан бири Фёдор Михайлович Достоевский инсон руҳиятини ёритувчи салмоқли асарлари билан жаҳон адиблари қаторидан ўрин олди. Унинг умуминсоний қадриятларни тараннум этувчи, миллат ҳаёти, турмуш тарзини, меҳр-муҳаббат, садоқат, элпарварлик, меҳнатсеварликни тараннум этувчи асарлари аллақачон китобхонлар кўнглидан жой олиб улгурган.

    ✔ 1194    🕔 22:58, 29.08.2019
  • Бахт учун кураш

    Бахт учун кураш

    Халқимиз орасида «Кундошлик уйда кунда жанжал», – деган ибора юради. Бу ниҳоятда ўйлаб топилган гап. Чунки кундошлар бир уйда яшаса, кунора бўлмаса ҳам, ҳафтада, ойда оилада жанжал чиқиши табиий.

    ✔ 1346    🕔 18:43, 11.07.2019
  • Кутубхона туманларда ҳам бўлади

    Кутубхона туманларда ҳам бўлади

    Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхона қошида 186 та туман (шаҳар) ахборот-кутубхона марказлари ташкил этилади. Бу «Ўзбекистон Республикаси аҳолисига ахборот-кутубхона хизмати кўрсатишни янада такомиллаштириш тўғрисида»ги Президент Қарорида белгилинган.

    ✔ 1384    🕔 11:27, 14.06.2019
  • Мактуб

    Мактуб

    Ўткир Ҳошимовнинг «Икки эшик ораси» романидаги Қора аммага

    ✔ 1405    🕔 15:41, 07.06.2019
  • Энг  холи кўзгу

    Энг холи кўзгу

    Матназар АБДУЛҲАКИМ

    Кулгу хоналари деб аталувчи томошагоҳлар бор. Шуларга кириб кўрганмисиз? Мазкур хоналардаги шаклни бузиб кўрсатадиган кўзгулар сизни шундай бир аҳволда намоён қиладики, беихтиёр ўзингизни кулгудан тиёлмай қоласиз. 

    ✔ 314    🕔 15:40, 07.06.2019
Ҳаммасини кўриш 

Фойдали манбаалар